هدف واقعی یوگا چیست؟
پاتنجلی در یوگا سوترا، هدف یوگا را فراتر از آرامش ذهن می‌برد
از مهار دگرگونی‌های ذهن آغاز می‌کند و به استقرار بیننده در سرشت خویش و در نهایت رهایی می‌رسد
.
هدف واقعی یوگا چیست؟
فراتر از آرامش و انعطاف، نگاهی به مقصد عمیق‌تر یوگا
یوگا در سنت پاتنجلی، تنها راهی برای آرام کردن صرفِ ذهن نیست،راهی برای شناخت، تمایز و در نهایت رهایی است. در واقع در سنت کلاسیک، هدف یوگا بسیار فراتر از بدن و حتی آرام کردن ذهن است.
پاتنجلی در آغاز یوگا سوترا، یوگا را با این عبارت تعریف می‌کند:
یوگا، مهار دگرگونی‌های ذهن است.
Yogaś citta-vṛtti-nirodhaḥ — یوگا سوترا ۱.۲
اما چرا ذهن باید آرام شود؟
وقتی ذهن آرام می‌گیرد، چه چیزی دیده می‌شود؟
سوترا بعدی می‌گوید:
آنگاه بیننده در ماهیت خویش استقرار می‌یابد.
Tadā draṣṭuḥ svarūpe’vasthānam — یوگا سوترا ۱.۳
در نگاه پاتنجلی، مشکل فقط این نیست که ذهن شلوغ است. مسئله عمیق‌تر است: ما اغلب خود را با افکار، احساسات، خواسته‌ها و تجربه‌های ذهنی‌مان یکی می‌پنداریم.
تمرین یوگا به‌تدریج به ایجاد فاصله‌ای آگاهانه میان بیننده و آنچه دیده می‌شود کمک می‌کند،تا فرد بتواند ذهن را ببیند، بدون اینکه کاملاً با هر فکر و احساس یکی شود.
آیا هدف یوگا فقط آرامش ذهن است؟
خیر…
آرامش و تمرکز ذهن، در این مسیر وسیله‌اند، نه مقصد نهایی.
پاتنجلی در فصل دوم، رهایی را با مفهوم کایوالیا (Kaivalya) بیان می‌کند. در سوترا ۲.۲۵، با از میان رفتن ناآگاهی و پیوند نادرست میان بیننده و دیده، از کایوالیا سخن می‌گوید، و در سوترا ۲.۲۶، شناخت تمایزبخش را وسیله رسیدن به این رهایی معرفی می‌کند.
بنابراین می‌توان گفت مسیر یوگای اصیل از آرام کردن ذهن آغاز می‌شود، اما به شناخت عمیق‌تر خود و رهایی می‌رسد.
پس آسانا، تنفس و مراقبه چه نقشی دارند؟
آسانا، پرانایاما، پراتیاهارا، دارانا و دیانا، هر کدام بخشی از مسیر هشت‌گانه‌اند.
هدف این تمرین‌ها صرفاً ساختن بدنی منعطف‌تر یا تجربه آرامش موقت نیست. آنها در نظام پاتنجلی برای آماده کردن ذهن، افزایش تمرکز و فراهم کردن شرایط شناخت و مراقبه عمیق‌تر جای می‌گیرند.
مقصدی که هنوز راه است
در پایان یوگا سوترا، پاتنجلی دوباره به کایوالیا بازمی‌گردد. سوترا ۴.۳۴ آن را با استقرار نیروی آگاهی در ماهیت خویش توضیح می‌دهد.
پس اگر بخواهیم در یک جمله بگوییم:
هدف یوگا فقط آرام‌تر شدن، انعطاف‌پذیرتر شدن یا حتی بهتر شدن حال ما نیست، یوگا در سنت پاتنجلی راهی است برای شناخت، تمایز و در نهایت رهایی
و شاید به همین دلیل باشد که یوگا، بیش از آنکه مقصدی برای رسیدن باشد، راهی برای دیدن است، دیدن ذهن، دیدن خود و سرانجام دیدن آنچه فراتر از آشفتگی‌های ذهنی قرار دارد.
منابع
- Yoga Sūtras of Patañjali — Sūtra 1.2 و 1.3: تعریف یوگا و استقرار بیننده در ماهیت خویش.
- Yoga Sūtra 2.25–2.26: کایوالیا و نقش شناخت تمایزبخش در رهایی.
- Yoga Sūtra 4.34: تعریف کایوالیا در پایان متن.
- Internet Encyclopedia of Philosophy — The Yoga Sutras of Patanjali: شرح دانشگاهی ساختار، فلسفه و هدف یوگای پاتنجلی.